เลี้ยงเดี่ยว

23 กรกฎาคม 2568 16:27

                ภาพเด็กที่เติบโตในครอบครัวแบบเลี้ยงเดี่ยวเป็นภาพที่คุ้นชินมากขึ้นเรื่อยๆ  กว่าหนึ่งในสี่ของครอบครัวเป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว ถ้านับครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวแบบที่เป็นปู่ย่าตายายเลี้ยงเดี่ยวด้วยอาจสูงขึ้นไปอีก ในจำนวนนี้อาจรวมการรับเด็กมาอุปถัมภ์ของคนโสด ซึ่งเนื่องเพราะเด็กเป็นลูกหลานของญาติพี่น้องด้วย  การอยู่ในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวอาจเกิดภาวะตึงเครียดกับทั้งเด็กและผู้ใหญ่  โดยเฉพาะถ้าตั้งอยู่บนความคาดหวังว่าจะต้องเป็นเหมือนครอบครัวที่ต้องอยู่พร้อมหน้าพ่อแม่ลูก  ด้วยความคาดหวังเช่นนี้ทำให้เวลาเกิดปัญหาความผิดพลาด จะเสียใจและเข้าใจผิดว่าที่เกิดปัญหาขึ้นเพราะเป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว  ทั้งที่การศึกษายืนยันว่าเด็กที่เติบโตในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวเป็นเด็กปกติ

               ความตึงเครียดส่วนหนึ่งเกิดจากความรับผิดชอบในครอบครัวที่คนคนเดียวต้องดูแลทั้งการทำงานของตนเอง เลี้ยงลูก ดูแลบ้าน  ระยะต้นรายได้ครอบครัวจะลดลง  ส่วนใหญ่ผู้หญิงจะเป็นฝ่ายที่ต้องเลี้ยงเดี่ยว  หลังการแยกทางหรือการตายของสามี  จะเหลือเพียงรายได้ของผู้หญิงคนเดียว  ถ้าผู้หญิงไม่ได้ทำงานเกือบทั้งหมดหลังการแยกทาง ต้องกลับเข้าสู่การทำงานเพื่อให้มีรายได้เพียงพอในครอบครัว  ถ้าผ่านเรื่องรายได้ครอบครัวไปได้  ครอบครัวแบบเลี้ยงเดี่ยวยังคงต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่แตกต่างจากครอบครัวที่อยู่ร่วมกัน และต้องมีการปรับเพื่อจัดสมดุลใหม่กับการเป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว

          การตกลงสิทธิการเลี้ยงดูบุตร  เป็นขบวนการที่มีความซับซ้อนไม่น้อย ทั้งเรื่องตามกฎหมายและเรื่องของความรู้สึกที่มีต่อกัน  คู่ที่ตกลงกันได้ไม่ต้องฟ้องร้องกันยืดเยื้อ หรือถึงกับแอบขโมยลูก  ถือว่าผ่านด่านนี้ไปได้ ตั้งหลักเป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวได้เร็วขึ้น  สิ่งที่ควรคำนึงถึงคือประโยชน์ที่จะเกิดกับลูก  การใช้ลูกมาต่อสู้กันเพื่อจะเป็นฝ่ายชนะ เป็นสิ่งที่สร้างความตึงเครียดให้เด็กมากที่สุด  เด็กไม่ต้องการเลือกข้างพ่อหรือแม่  เขาต้องการความชัดเจนว่าเขาต้องปฏิบัติอย่างไร  เขาต้องอยู่กับใครเป็นหลัก และจะได้เจอพ่อหรือแม่หรือไม่อย่างไร  คุยกันเป็นทางออกที่ดีที่สุดสำหรับลูก

           การร่วมดูแลลูก  เป็นสิ่งที่ดีสำหรับลูกที่พ่อหรือแม่ยังคงมีความสัมพันธ์กับเขาต่อไปในฐานะพ่อแม่ แม้เขาจะไม่อยากให้พ่อและแม่แยกกันอยู่ แต่เด็กจะเข้าใจ ยอมรับการเลือกตัดสินใจของพ่อแม่  ขอบเขตการร่วมดูแลลูกขึ้นกับข้อตกลงของพ่อและแม่  ถึงจะอึดอัดใจที่ยังต้องเห็นสามีมารับลูก แต่ต้องยอมรับความจริงที่ลูกยังคงมีความต้องการรับรู้เรียนรู้ที่จะอยู่กับพ่อของเขาบ้าง  เป็นโอกาสที่เด็กได้พัฒนาตนเองจากต้นแบบในชีวิตเขา  

             ความขัดแย้งที่ต้องจบลง  ในคู่ที่หย่าร้าง ความบาดหมางและความขัดแย้งอาจไม่ได้จบลงพร้อมการหย่า แต่ความสัมพันธ์ที่จบลง  เท่ากับว่ายุติบทบาทต่อกัน  เขาจะเคยเป็นเช่นไร เราไม่จำเป็นต้องเอากลับมาคิดให้เกิดความไม่สบายใจ  ความรู้สึกต่อตัวเองที่แย่ลงช่วงก่อนการหย่าที่เต็มไปด้วยความขัดแย้ง  ควรได้รับการฟื้นฟูให้กำลังใจตนเองที่ผ่านมาได้ และกำลังสร้างครอบครัวใหม่ที่เป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว  ความหม่นหมองของแม่จะส่งผลให้ลูกรู้สึกว่าเขาแย่ไปด้วย  แม่ที่ยอมรับได้จะส่งผ่านทัศนคติที่ดีต่อการเติบโตในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวไปยังลูก

              การใช้เวลาที่น้อยลง  ด้วยความรับผิดชอบที่ต้องทำตามลำพัง  ทำให้เวลาที่พ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวมีให้กับลูกอาจไม่มากเท่าครอบครัวที่พ่อแม่ช่วยกันดูแลลูก  แต่เวลาที่น้อยเป็นเวลาที่มีค่า เด็กจะรู้สึกถึงความตั้งใจของพ่อแม่ที่ต้องรับภาระทั้งนอกบ้านในบ้าน แต่ยังคงใช้เวลากับลูกเสมอ  พบว่าเด็กในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวมีความใกล้ชิดกับพ่อแม่มาก อาจเป็นเพราะรู้สึกว่าในครอบครัวมีกันไม่กี่คน มีความรู้สึกว่าต้องร่วมแรงร่วมใจกันดูแลบ้าน และดูแลซึ่งกันและกัน  นอกจากนี้พบว่าเด็กรู้สึกภาคภูมิใจในพ่อหรือแม่ที่เลี้ยงเดี่ยวที่ทำงาน มีความสำเร็จและยังต้องทุ่มเทในการดูแลเขาด้วย  เด็กผู้หญิงรวมทั้งเด็กผู้ชายจะมีทัศนคติที่ดีต่อการทำงานที่เห็นตัวแบบจากแม่เลี้ยงเดี่ยว  

                 ผลกระทบจากนอกบ้าน  โดยเฉพาะที่โรงเรียน เด็กอาจรู้สึกแตกต่างจากเพื่อน  อย่างไรก็ตามเนื่องจากเด็กในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวมีจำนวนมากขึ้น  เด็กจะไม่รู้สึกว่ามีแต่ครอบครัวตัวเอง เด็กต้องการการสนับสนุน การคุยให้รู้สึกว่ามีคนที่รับรู้ความอึดอัดใจของเขา  รวมทั้งการถูกถามจากคนนอกครอบครัว ทำให้เขากลับมาตั้งคำถามเรื่องพ่อหรือแม่ ซึ่งอาจเป็นคำถามซ้ำ ๆ  ต้องยอมรับว่าเด็กต้องการสื่อสารกับพ่อหรือแม่ที่เป็นคนหลักที่เลี้ยงดูเขา  ไม่ได้หมายความว่าเด็กต้องการอีกฝ่ายมากกว่า  หากเด็กมั่นคงขึ้นเขาจะไม่รู้สึกลำบากใจเวลาที่คนพูดถึงครอบครัวเขาเปรียบเทียบกับครอบครัวอื่นที่พ่อแม่อยู่ด้วยกัน

                 พ่อหรือแม่มีคนใหม่  ตั้งแต่เริ่มคบไปจนแต่งงานใหม่  หลักพื้นฐานอยู่ที่การเคารพว่าเด็กมีพ่อและแม่ที่ให้กำเนิดเขา  ไม่มีใครมาทดแทน  แต่การเริ่มต้นใหม่ของพ่อและแม่เป็นการเริ่มต้นที่ใช้ชีวิตแบบมีเพื่อน โดยยังคงความสัมพันธ์กับลูกไม่เปลี่ยนแปลง ให้เวลาเด็กในการทำความคุ้นเคย และค่อยๆเริ่มความสัมพันธ์กับคนใหม่ที่จะเข้ามาในครอบครัว   

                     Tips สำหรับพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยว  คุณไม่ได้โดดเดี่ยว  มีคนที่พร้อมจะเป็นเพื่อน พร้อมจะคุย พร้อมช่วยยื่นมือเข้ามาช่วยบางเวลา  เพื่อน  ญาติพี่น้อง ที่พึ่งทางใจ แม้แต่ผู้ให้คำปรึกษาหากจำเป็น  นอกจากนี้ยังมีเครือข่าย ชมรมพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวที่จะแลกเปลี่ยนประสบการณ์กัน

                       จัดสมดุลชีวิตให้ได้  การแยกทางกันทำให้มีความเป็นตัวเองที่จะจัดการชีวิต สถานการณ์ดีกว่าตอนที่อยู่ด้วยกันทะเลาะกัน  ใช้ประโยชน์จากแหล่งต่างๆ ไปห้องสมุด ไปสวนสาธารณะ ที่สำคัญรู้สึกสนุกกับการดูแลลูก สนุกกับตัวเองด้วยที่ได้ทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย

                        พร้อมเป็นต้นแบบ ตอบคำถามให้ลูกได้ทุกเรื่องไม่ว่าลูกชายหรือลูกสาว  ตอบไม่ได้ทันที ก็ใช้เป็นโอกาสหาความรู้ใหม่ๆไปพร้อมกับลูกที่โตขึ้น  

                        สุดท้ายดูแลตัวเองให้มีความสุข  รับมือกับความรู้สึกว่าทุกอย่างมาลงที่แม่หรือพ่อคนเดียว  แม่และพ่อเลี้ยงเดี่ยวก็สามารถบริหารจัดการเรื่องต่างๆในครอบครัวได้  ลูกพร้อมรับรู้ เข้าใจ และปรับตัวตามความเป็นครอบครัวได้เสมอ